Przedstawiciele wschodnich regionów Unii Europejskiej spotkają się w Rzeszowie

Od lewej członek zarządu województwa Małgorzata Jarosińska-Jedynak, marszałek Władysław Ortyl i Paweł Wais dyrektor Departamentu Rozwoju Regionalnego. Fot. Sebastian Stankiewicz

Wojna za wschodnią granicą zmieniła realia funkcjonowania przygranicznych województw. Dotychczasowe instrumenty wsparcia, w program dla Polski Wschodniej, wygasają wraz z obecną perspektywą finansową. Propozycją odpowiedzi na te wyzwania ma być wdrażanie Paktu na rzecz Regionów Granicznych ogłoszonego z inicjatywy wiceprzewodniczącego wykonawczego Komisji Europejskiej Raffaele Fitto.

- Trudna sytuacja, w której się znajdujemy w związku z rosyjską agresją, nie może hamować rozwoju społeczno-gospodarczego regionu. Musimy rozwijać się równolegle, wchodząc w układ budowy bezpieczeństwa i odporności na pojawiające się kryzysy. To wszystko ma swój koszt, generuje znacznie wyższe wydatki, dlatego w tym kierunku prowadzimy nasze plany i argumentację. Wszyscy wiemy, że w przyszłej perspektywie finansowej nie możemy już liczyć na kontynuację dedykowanego programu dla Polski Wschodniej. Utrata tego źródła finansowania ponadregionalnych inwestycji rozwojowych jest dla nas dużym powodem do niepokoju. Z zadowoleniem przyjmujemy jednak komunikat Komisji Europejskiej w sprawie wschodnich regionów przygranicznych, do których po naszych staraniach zaliczono również granicę z Ukrainą – podkreślił marszałek Władysław Ortyl.

Samorząd województwa chce przedstawić katalog konkretnych, gotowych do wdrożenia inwestycji. Chodzi o modernizację dróg przygranicznych, lotniska, przemysłu pracujący na rzecz obronności czy rozwój Podkarpackiej Doliny Dronowej.

- Zwróciliśmy się już do pozostałych regionów granicznych o przygotowanie wspólnej mapy przedsięwzięć, którą zaprezentujemy Komisji Europejskiej. Nie zgadzamy się na stosowanie przez stronę rządową mechanizmu wypierania funduszy podstawowych z polityki spójności kosztem zadań obronnych. Zasada dodatkowości musi zostać bezwzględnie zachowana, ponieważ koszty budowy bezpieczeństwa ponosimy jako państwo, a także jako kontynent – mówił marszałek.

Małgorzata Jarosińska-Jedynak, członek zarządu, która uczestniczyła w niedawnym Forum Spójności i Rozwoju Granicznego UE w Białymstoku, zwróciła uwagę na zmianę postrzegania wschodnich regionów w unijnych instytucjach.

- Z debaty w Białymstoku wracamy z przekonaniem, że Europa zaczyna wreszcie dostrzegać strategiczne znaczenie wschodniej granicy Wspólnoty. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Raffaele Fitto jednoznacznie zaznaczył, że nasze regiony to nie europejskie peryferia, lecz obszary fundamentalne dla bezpieczeństwa i odporności. Za tą istotną deklaracją polityczną muszą jednak niezwłocznie pójść konkretne rozwiązania finansowe w perspektywie budżetowej na lata 2028–2034. Podstawowy wniosek jest taki, że wydatki na bezpieczeństwo nie mogą konkurować z inwestycjami w bieżący rozwój społeczny i gospodarczy. Po 2022 roku nasza regionalna infrastruktura, drogi, lotnisko i szpitale, zaczęła pełnić zupełnie nowe funkcje wykraczające daleko poza potrzeby samych mieszkańców – zaznaczyła.

Przystosowanie obiektów publicznych do standardów obronnych (tzw. dual-use) wiąże się ze wzrostem nakładów. Małgorzata Jarosińska-Jedynak wskazała, że obciążenia te nie powinny spoczywać wyłącznie na barkach lokalnych samorządów:

Dostosowanie obiektów do funkcji podwójnego przeznaczenia pociąga za sobą wyższe koszty niż standardowa infrastruktura cywilna. Np. przystosowanie budowanego w szpitalu przy ul. Lwowskiej lądowiska do obsługi ciężkich śmigłowców wojskowych zwiększyło całkowity koszt inwestycji o dodatkowych 16 milionów złotych (łącznie 77 milionów złotych).

O przygotowaniach do wypracowania wspólnego stanowiska regionów granicznych poinformował Paweł Wais, dyrektor Departamentu Rozwoju Regionalnego. Jak zaznaczył, samorządy muszą pozostać pełnoprawnymi gospodarzami funduszy unijnych po roku 2027.

- Niezwykle zależy nam na tym, aby w nowym okresie programowania na lata 2028–2034 samorządy utrzymały silną pozycję gospodarzy środków unijnych. To właśnie regiony posiadają najlepsze rozeznanie w lokalnych uwarunkowaniach i potrafią najskuteczniej chronić wypracowaną dotychczas ścieżkę rozwoju – mówił dyrektor Wais.

Województwo prowadzi szerokie konsultacje z partnerami z całej wschodniej granicy zewnętrznej UE, począwszy od Skandynawii i krajów bałtyckich aż po Rumunię i Bułgarię. Odzew okazał się natychmiastowy. W odpowiedzi na zapytania skierowane do 54 jednostek administracyjnych z dziewięciu państw przygranicznych otrzymaliśmy już 46 konkretnych projektów. Propozycje podzieliliśmy na sześć kluczowych kategorii, w których wyraźnie dominuje komponent infrastruktury transportowej i zwiększania dostępności. Bardzo silną reprezentację mają także inicjatywy z zakresu innowacji technologicznych, przemysłu, bezpieczeństwa energetycznego oraz odporności społecznej. Podczas zbliżającego się forum zamierzamy stworzyć spójną mapę drogową, która uporządkuje te przedsięwzięcia według ich skali oraz stopnia gotowości do realizacji. Chcemy wykorzystać synergię między nowymi mechanizmami, takimi jak Europejski Fundusz Konkurencyjności czy program InvestEU, aby maksymalnie skrócić drogę od koncepcji do wdrożenia – dodał Paweł Wais.

Forum Wschodnich Regionów Przygranicznych w swoim założeniu ma doprowadzić do przyjęcia wspólnych rekomendacji dla instytucji unijnych i rządów krajowych związanych z bezpieczeństwem i przyszłą polityką spójności.