Jak dopasować kształcenie zawodowe do potrzeb rynku pracy? Doświadczenia z Czarnogóry

Przedstawiciele kilku europejskich regionów wspólnie poszukują najlepsze przykładów podnoszeniu jakości edukacji oraz lepszego odpowiadania na potrzeby uczniów i nauczycieli.

Celem projektu jest wymiana doświadczeń, poznawanie sprawdzonych rozwiązań stosowanych w innych regionach oraz analiza możliwości ich wykorzystania w regionalnej polityce edukacyjnej. 

Od 6 do 8 października 2026 r. partnerzy i interesariusze projektu LeadEx uczestniczyli w drugim międzyregionalnym seminarium edukacyjnym i wizycie studyjnej, których gospodarzem było Centrum Kształcenia Zawodowego Czarnogóry.

Uczestnicy poznali rozwiązania stosowane w Czarnogórze oraz dobre praktyki partnerów z Polski, Chorwacji, Estonii, Danii, Hiszpanii i Słowenii. Prezentacje dotyczyły m.in. asystentów nauczycieli, mediacji międzykulturowej, doskonalenia nauczycieli, wzajemnej oceny szkół oraz edukacji cyfrowej. Dyskutowano także o tym, które z prezentowanych rozwiązań mogą zostać dostosowane do potrzeb poszczególnych regionów.

W ramach wizyty uczestnicy odwiedzili również szkoły w Budvie i Kotorze oraz Wydział Morski Uniwersytetu w Czarnogórze. Spotkania pozwoliły zobaczyć w praktyce, jak edukacja zawodowa współpracuje z pracodawcami, jak szkoły przygotowują młodzież do wejścia na rynek pracy oraz w jaki sposób rozwijane są kompetencje przez całe życie.

Istotnym elementem seminarium były także warsztaty poświęcone edukacji włączającej, przywództwu oraz wykorzystaniu narzędzi cyfrowych. Uczestnicy analizowali, jak szkoły mogą odpowiadać na zróżnicowane potrzeby uczniów poprzez współpracę z rodzinami, wsparcie specjalistów i rozwój zawodowy nauczycieli.

Kolejne seminarium projektu LeadEx odbędzie się w Danii w 2027 roku.

Przykłady rozwiązań i dobrych praktyk z Czarnogóry, o których była mowa podczas wizyty w ramach projektu LeadEx:

1. Kształcenie zawodowe (VET) i współpraca z pracodawcami

- Praktyczna nauka zawodu u pracodawców: Programy kształcenia zawodowego (obejmujące cykle 2-, 3- i 4-letnie) łączą zajęcia szkolne z bezpośrednią praktyką zawodową realizowaną u pracodawców.

- Modułowość i dostosowanie do rynku pracy: Programy zawodowe są modułowe, co pozwala uczniom na elastyczne zdobywanie poszczególnych kwalifikacji zawodowych jeszcze przed ukończeniem pełnego cyklu nauki. Kwalifikacje i programy nauczania są aktualizowane w stałym dialogu z pracodawcami i partnerami społecznymi, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji cyfrowych oraz zielonych.

- Pracownie EdTech w szkołach zawodowych: W szkołach rozwijana jest sieć pracowni technologicznych (tzw. EdTech labs – ich liczba wzrosła z 32 do 102). Uczniowie kształcą się tam w modelu „learning by doing” (nauka przez działanie), pracując z drukarkami 3D, robotami edukacyjnymi, mikrokontrolerami micro:bit oraz sprzętem do recyklingu PET (np. w ramach projektu łączącego przetwórstwo plastiku z drukiem 3D). Szkoły zawodowe pełnią przy tym rolę lokalnych centrów kompetencji.

2. Przygotowanie młodzieży do wejścia na rynek pracy

- Indywidualne Plany Tranzycji (ITP1 i ITP2): Dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi opracowywane są Indywidualne Plany Tranzycji (ITP1 i ITP2), które wspierają ich w sprawnym przechodzeniu ze szkoły podstawowej i średniej bezpośrednio na rynek pracy lub do dalszej edukacji.

- Wsparcie asystenckie i przełamywanie barier: W szkołach działają wykwalifikowani asystenci nauczyciela (ponad 800 przeszkolonych osób) oraz asystenci inkluzji społecznej dla społeczności romskiej i egipskiej, co pomaga pokonywać bariery językowe, transportowe i komunikacyjne w drodze do zdobycia zawodu.

- Praca z pracodawcami nad inkluzją: Prowadzone są działania ukierunkowane na niwelowanie uprzedzeń u pracodawców, dzięki czemu absolwenci realizujący indywidualne programy nauczania podejmują zatrudnienie na rynku pracy.

- Wsparcie na poziomie akademickim (KAPSIN): Na Uniwersytecie Czarnogóry działa Biuro Wsparcia Studentów z Niepełnosprawnościami (KAPSIN), które pomaga młodzieży w przejściu ze szkoły średniej na studia oraz wspiera ich przygotowanie do aktywnego udziału w życiu zawodowym i społecznym.

3. Rozwijanie kompetencji przez całe życie (Lifelong Learning)

- Ścieżki podnoszenia kwalifikacji (upskilling): System umożliwia absolwentom 2- i 3-letnich szkół zawodowych zdawanie egzaminów mistrzowskich (majstorski ispit), kontynuację nauki w ramach wyższego szkolnictwa zawodowego (Više stručno obrazovanje) oraz formalne uznawanie wcześniejszego uczenia się (recognition of prior learning).

- Ogólnokrajowa platforma Digionica: Działa państwowa platforma cyfrowa Digionica (stworzona we współpracy z UNICEF i Microsoftem na bazie Learning Passport), zawierająca ponad 1000 kursów i 12 000 lekcji. Umożliwia ona samodzielną naukę, uzupełnianie wiedzy i rozwijanie umiejętności na każdym etapie życia.

- Rozwój zawodowy kadry: Wdrożono katalog akredytowanych programów szkoleniowych dla nauczycieli (m.in. z zakresu pedagogiki cyfrowej i sztucznej inteligencji) połączony z cyfrowym portfolio w systemie MEIS.