Park Naukowo-Technologiczny Dworzysko powiatu rzeszowskiego
Sagitum - IT dla Twojego biznesu
Podkarpacki Fundusz Rozwoju - preferenyjne pożyczki dla firm
Wolne mieszkania. Osiedle Karoliny.pl w Rzeszowie

NIK badał krośnieńskie spółki miejskie

Opublikowano: 2016-03-16 20:56:13, przez: admin, w kategorii: Firmy

KROSNO, WARSZAWA. Najwyższa Izba Kontroli o realizacji zadań publicznych przez spółki komunalne. Wśród kontrolowanych samorządów było Krosno, a wśród spółek Centrum dziedzictwa Szkła.

Fot. krosno.pl

Fot. krosno.pl

 

Samorządy gmin i województw w większości nieefektywnie realizowały zadania publiczne za pośrednictwem tworzonych przez siebie spółek. NIK wskazuje na liczne nieprawidłowości, zarówno na etapie tworzenia spółek, jak i w gospodarowaniu przez nie majątkiem, a także w wykonywaniu przez spółki poszczególnych przedsięwzięć. Zdarza się nawet, że spółki prowadzą działalność gospodarczą poza sferą użyteczności publicznej, z naruszeniem przepisów.

 

Samorządy w Polsce są najważniejszym publicznym usługodawcą i inwestorem. Jednakże na skutek zwiększania się poziomu zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego, maleją możliwości realizacji zadań publicznych ze względu na ograniczone środki niezbędne do ich sfinansowania. W tej sytuacji samorządy coraz częściej decydują się na powołanie spółek, których celem jest wykonanie określonych zadań, zwłaszcza inwestycyjnych oraz związanych z zarządzaniem infrastrukturą publiczną (np. linia kolejowa, obiekty sportowe i kulturalne). Z danych Ministerstwa Skarbu Państwa wynika, że w 2013 r. jednostki samorządu terytorialnego miały udziały w ponad 2500 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz były akcjonariuszami ponad 400.

 

Kontrola wykazała, że realizacja dużych inwestycji samorządowych poprzez powoływane w tym celu spółki umożliwiła sfinansowanie i budowę ważnych obiektów infrastruktury publicznej (np. linia kolejowa, hala widowiskowo-sportowa).

 

Co trzecia zbadana spółka komunalna prowadziła działalność niedozwoloną w świetle obowiązujących przepisów, która często wykraczała poza sferę użyteczności publicznej. Większość tych spółek podejmowała działalność w ogóle niezwiązaną z zadaniami samorządu. Chodzi m.in. o prowadzenie działalności hotelarskiej i gastronomicznej, zarządzania nieruchomościami na zlecenie, jak również o działalność deweloperską, a nawet usługi pogrzebowe. Samorządy tłumaczą, że dzięki temu miały możliwość pozyskania dodatkowych przychodów.

 

W ocenie NIK, tworzenie i przystępowanie przez samorządy do spółek, choć powinno uwzględniać rachunek ekonomiczny, to jednak ma służyć głównie wykonywaniu zadań publicznych.

 

Ponadto NIK zwraca uwagę, że spółki z udziałem samorządów wykonując niedozwoloną działalność wchodzą w obszar konkurencji rynkowej (np. budowa mieszkań w systemie deweloperskim), a to może z kolei prowadzić do jej zaburzenia, gdyż spółki komunalne korzystają z uprzywilejowanej pozycji (np. otrzymując zlecenia usług od samorządu, który jest ich właścicielem).

 

Kontrola wykazała także, że samorządy mają problem z interpretacją, która część działalności spółek należy do sfery użyteczności publicznej. NIK zwraca uwagę na niejednoznaczność przepisów w tym zakresie. Wątpliwości dotyczyły zarówno interpretacji pojęcia „użyteczność publiczna”, jak i interpretacji przesłanek umożliwiających działalność spółkom z udziałem samorządów poza sferą użyteczności publicznej.

 

Samorządy powierzając swoim spółkom zadania w większości nie przeprowadzały przed ich rozpoczęciem analiz biznesowych (m.in. szacowanie kosztów i korzyści), które potwierdzałyby, czy poszczególne przedsięwzięcia są ekonomicznie uzasadnione, a wybrany model realizacji optymalny.

 

W efekcie blisko 40 proc. przedsięwzięć, w które angażowały się spółki komunalne, było przygotowanych nierzetelnie. To z kolei wpływało na częste zmiany koncepcji przedsięwzięć, wydłużanie czasu ich realizacji (w przypadku 30 proc. przedsięwzięć średnie opóźnienie wyniosło blisko 15 miesięcy) oraz zwiększanie kosztów. Łączne koszty przedsięwzięć skontrolowanych przez NIK wzrosły o 7 proc. (tj. o prawie 224 mln zł) w stosunku do założeń.

 

Z 55 zbadanych przedsięwzięć, realizowanych przez spółki samorządowe, osiem w ogóle nie zostało zrealizowanych, a 15 przedsięwzięć przeprowadzono z nieprawidłowościami. Nieprawidłowościami, poza błędami i zaniechaniami na etapie przygotowawczym, były: niezapewnienie spółkom przez samorządy odpowiednich środków finansowych oraz warunków organizacyjnych przy realizacji powierzonego przedsięwzięcia, błędy w procedurach dotyczących zamówień publicznych, nieuzasadnione odstępstwa od przyjętych założeń oraz nieprawidłowy nadzór nad zatrudnionymi wykonawcami.

 

NIK zwraca też uwagę, że w ośmiu skontrolowanych samorządach dwie lub trzy spółki równocześnie wykonywały te same zadania, przy czym nie przeprowadzono rzetelnej analizy ekonomicznej takiej organizacji. W konsekwencji zwiększały się koszty realizacji zadań (np. przez dublujące się koszty ogólnego zarządu), a w niektórych przypadkach miało to negatywny wpływ na skuteczność i efektywność wykonywanych zadań.

 

Jednym z głównych powodów powierzania przez samorządy zadań, zwłaszcza inwestycyjnych, spółkom komunalnym była chęć przeniesienia poza jednostkę samorządową ryzyka finansowego i niezwiększania jej zadłużenia. Przejmując zadania, Spółki przejmują bowiem jednocześnie bezpośredni ciężar ich sfinansowania, co pozwala uniknąć obciążeń w budżecie samorządu. Ten sposób działania nie zabezpiecza jednak w pełni finansów jednostek samorządu terytorialnego. W wielu przypadkach bowiem samorządy poręczają kredyty oraz gwarantują inne zobowiązania spółek, a także przyjmują na siebie zobowiązania finansowe wobec spółek, biorąc tym samym na siebie ryzyko związane z ich działalnością.

 

NIK zwraca uwagę na niekorzystne tendencje w sytuacji ekonomiczno-finansowej spółek komunalnych. Wzrastało zatrudnienie w spółkach, pogorszyły się wskaźniki ich zadłużenia oraz obniżyły się wyniki finansowe. W latach 2009 - 2013 zobowiązania skontrolowanych spółek komunalnych wzrosły o blisko 53 mld zł (z 28,6 do 81,6 mld zł). Poziom tego zadłużenia jest coraz większy w stosunku do zadłużenia samorządów (wzrost z 3 do 5 proc.). Ponadto nastąpił ponad trzykrotny spadek wyniku finansowego analizowanych spółek - z łącznego zysku 2,4 mln zł na koniec 2008 r. do straty 2,6 mln zł na koniec 2013 r. Warto zauważyć, że w tym samym czasie zatrudnienie w spółkach wzrosło o blisko 10 tys. etatów.

Krystyna Wróblewska - kandydatka do Parlamentu Europejskiego

 

Poza obiektywnymi czynnikami, uniemożliwiającymi osiągnięcie lepszych wyników (np. brak przychodów na etapie budowy obiektów infrastruktury publicznej, czy realizacja zadań z założenia nierentownych) powodem niekorzystnych wyników było złe zarządzanie (w tym m.in. brak działań obniżających koszty działalności). Zarządy spółek nie troszczyły się o zmniejszenie kosztów realizacji zadań, ponieważ w większości skontrolowanych przypadków samorządy zobowiązały się do pokrywania ewentualnych strat, dofinansowania działalności spółek lub ich dokapitalizowania. NIK wskazuje, że brakuje mechanizmów wymuszających na spółkach oszczędne i wydajne wykonywanie zadań. Sytuacji nie poprawia nieskuteczny nadzór zarówno nad wykorzystywaniem powierzonego majątku, jak i jakością i kosztami wykonywanych zadań publicznych.

 

W latach 2009-2013 wszystkie skontrolowane samorządy wniosły do spółek środki finansowe oraz aporty w łącznej wysokości 7,7 mld zł, w większości bez należytej analizy potrzeb spółek w zakresie ich dofinansowania. Decyzji o wniesieniu składników majątkowych do spółek nie poprzedzano również wyliczeniami korzyści lub pożytków, jakie samorząd zamierzał osiągnąć. Tylko pojedyncze samorządy przeprowadziły analizy pod kątem pomocy publicznej, przy czym część zrobiła to nierzetelnie.

 

Samorządy nie zapewniły sobie skutecznej kontroli sposobu wykorzystania majątku wnoszonego do spółek. W 236 spółkach (na 244 poddanych analizie) nie przeprowadzono w latach 2009-2013 żadnej kontroli w tym zakresie. Ustalenia NIK wskazują, że w 12 spółkach wystąpiły nieprawidłowości związane z wykorzystaniem majątku, a w 10 majątek był wykorzystywany do celów innych niż te, do których spółki powołano.

 

Wnioski

 

W celu zwiększenia efektywności realizacji zadań publicznych za pośrednictwem spółek komunalnych, samorządy powinny przeprowadzać i wykorzystywać analizy prawne i ekonomiczne do tworzenia i działalności spółek z ich udziałem. Samorządy powinny przykładać większą wagę do rzetelnego i profesjonalnego przygotowywania przedsięwzięć powierzanych spółkom oraz lepiej nadzorować ich realizację.

 

NIK sformułowała także wniosek de lege ferenda, w którym wnosi o doprecyzowanie ustawy o gospodarce komunalnej. W szczególności chodzi o doprecyzowanie pojęcia „użyteczności publicznej” oraz przesłanek tworzenia i przystępowania przez gminy do spółek prawa handlowego poza sferą użyteczności publicznej, tak aby nie było wątpliwości, jaka działalność może być prowadzona przez spółki komunalne.

 

Przykłady

 

Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Krośnie udzieliło Centrum Dziedzictwa Szkła Sp. z o.o. w Krośnie pożyczki na kwotę 1 mln zł na spłatę przez tę drugą kredytów. Jednocześnie w latach 2009–2011 Miasto Krosno dokapitalizowało MPGK kwotą 6,7 mln zł. Udzielanie pożyczek nie mieściło się w żadnym z wymienionych w statucie MPGK rodzajów działalności i nie było też dozwolonym przepisami rodzajem działalności spółki z udziałem samorządu gminnego.

 

Kontrolerzy NIK stwierdzają, że w jednym ze zbadanych przypadków nieprawidłowa realizacja przedsięwzięcia spowodowała uszczuplenia środków jednostki samorządu terytorialnego.

Przekazanie środków finansowych dla Centrum Dziedzictwa Szkła przez UM Krosna za udostępnianie do użytku publicznego schodów ruchomych w łącznej kwocie 650 tys. zł było działaniem nieuzasadnionym i stanowiło ukrytą formę dokapitalizowania spółki. Schody te były elementem infrastruktury CDS, za którego budowę oraz eksploatację odpowiadała spółka celowa – CDS. Studium wykonalności w żadnym z wariantów nie przewidywało otrzymywania przez CDS wynagrodzenia z tego tytułu od właściciela spółki. CDS prowadzi swoją działalność w oparciu o środki pochodzące z Gminy (w postaci dokapitalizowania), nie ma więc uzasadnienie do dodatkowych form finansowania działalności CDS. Centrum Dziedzictwa Szkła jest elementem publicznej infrastruktury i nie ma uzasadnienia, by korzystanie z jego elementów takich, jak schody ruchome, wymagało pokrywania kosztów przez Gminę z tytułu wykorzystania ich do użytku publicznego.NIK zauważa też, że w przypadku niektórych realizowanych przedsięwzięć o charakterze inwestycyjnym przyjęto nierealistyczne założenia, które skutkują lub mogą skutkować problemami w osiągnięciu zakładanych rezultatów finansowych przedsięwzięć oraz brakiem niezbędnych środków na zarządzanie wybudowaną infrastrukturą.

 

W studium wykonalności Centrum Dziedzictwa Szkła, budowanego przez spółkę z udziałem Miasta Krosno Centrum Dziedzictwa Szkła Sp. z o.o., znacznie nie doszacowano liczby etatów, wielkości kosztów amortyzacji oraz zużycia materiałów i energii. Spowodowało to wzrost kosztów osobowych oraz obniżenie wyniku finansowego spółki, a w konsekwencji niezrealizowanie planowanego wyniku finansowego. Osiąganie gorszych wyników ekonomicznych od zakładanych w studium wykonalności stwarza ryzyko, że nie będzie spełnione inne założenie, tj. uzyskiwanie przez spółkę zysków od 2016 r. i finansowania dzięki temu bieżącej działalności bez dokapitalizowania ze strony Miasta Krosna

 

Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej – Krośnieński Holding Komunalny Sp. z o.o. (MPGK), spółka z udziałem Miasta Krosna, udzieliła pożyczki innej spółce z udziałem tej gminy na kwotę 1 mln zł. Możliwość udzielenie przez MPGK pożyczki może świadczyć o nadmiernym zamrożeniu środków pieniężnych w tej spółce. Wskaźniki płynności bieżącej MPGK wynosiły odpowiednio w 2012 r. – 2,46 (bilans jednostkowy) oraz 2,48 (bilans skonsolidowany grupy kapitałowej), a w 2013 r. – odpowiednio 2,11 i 2,12. Wskazuje to na nadmierną płynność bieżącą spółki i może świadczyć o braku optymalnego zarządzania środkami publicznymi oraz braku działań w zakresie minimalizowania kosztów usług publicznych.

NIK wskazuje, że pomimo wypracowania w latach 2009–2013 przez MPGK zysku ze sprzedaży, zysku z działalności operacyjnej i zysku z działalności gospodarczej, w 2013 r. podniesiono ceny i stawki opłat za dostarczanie wody oraz odprowadzanie ścieków.

 

NIK zauważa, że przy każdej decyzji dotyczącej dokapitalizowania spółek, w których JST posiada udziały, należy rzetelnie przeanalizować sytuację pod kątem niedozwolonej pomocy publicznej. Fakt obejmowania udziałów w spółkach przez JST w zamian za ich dokapitalizowanie nie przesądza bowiem o tym, że takie dokapitalizowanie nie stanowi niedozwolonej pomocy publicznej.

UM Krosna nie dopełnił formalnego obowiązku uzyskania opinii UOKiK dotyczącej pomocy publicznej przy dokapitalizowaniu spółki Centrum Dziedzictwa Szkła Sp. z o.o., w związku z realizacją przedsięwzięcia współfinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

 

Zobacz cały raport NIK (kliknij)

Zobacz wystąpienie pokontrolne (kliknij)

 

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich stronom trzecim. Pliki cookies ułatwiają korzystanie z naszych serwisów. Uznajemy, że kontynuując korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę.

Więcej o plikach cookies można dowiedzieć się na uruchomionej przez IAB Polska stronie: http://wszystkoociasteczkach.pl.

Zamknij